اثرات هروئین روی مغز به صورت علمی

10 مرداد 1405 - خواندن 4 دقیقه - 0 بازدید

0

اثرات هروئین روی مغز به صورت علمی چگونه شکل می گیرد؟

پرسش بسیار مهمی است برای درک علمی اثر هروئین بر مغز باید بدانیم این ماده دقیقا با گیرنده های اپیوئیدی (Opioid receptors) در مغز و بدن چه می کند، و چطور این تعامل باعث لذت، آرامش، سپس وابستگی و تخریب عصبی می شود.

بهتر است این موضوع را مرحله به مرحله، دقیق و ساده توضیح بدهم:

۱. مسیر ورود و عملکرد اولیه هروئین

هروئین (دی استیل مورفین) پس از ورود به بدن:

الف. خیلی سریع از سد خونی مغزی عبور می کند (به دلیل چربی دوستی زیاد).

ب. در مغز به مورفین تبدیل می شود.

ج. مورفین به گیرنده های اپیوئیدی (µ، δ، κ)در نواحی مختلف مغز متصل می شود.

گیرنده های µ-opioid مهم ترین بخش هستند و مسئول: کاهش درد، احساس آرامش و خواب آلودگی، سرخوشی (euphoria)

این گیرنده ها معمولا توسط اندورفین ها (مواد طبیعی بدن) فعال می شوند، اما هروئین با قدرتی هزاران برابر بیشتر آن ها را تحریک می کند.

۲. فعال سازی شدید سیستم پاداش مغز

وقتی گیرنده های µ فعال می شوند، به طور غیرمستقیم باعث افزایش آزادسازی دوپامین در ناحیه ای به نام: Nucleus Accumbens (هسته اکومبنس) می شوند. این قسمت همان "مرکز لذت و انگیزه" مغز است.

نتیجه؛ حس غلبه ی شدید لذت، آرامش، امنیت، گرما، خاموش شدن دردهای جسمی و روانی، احساس "همه چیز درست است" این پاداش غیرطبیعی باعث می شود مغز تصور کند هروئین ضروری برای بقا است مثل غذا یا عشق.

۳. مهار نورون های بازدارنده (Inhibitory neurons)

در حالت طبیعی، مغز برای تعادل از نورون هایی استفاده می کند که ترشح دوپامین را محدود می کنند (نورون های GABAergic).

هروئین با مهار این نورون ها، ترمز سیستم دوپامین را می برد. بنابراین دوپامین بدون مهار آزاد می شود و موجی از لذت ایجاد می کند.

مثال ساده: مثل این که پاداش مغز را روی حالت توربو بگذاری، بدون اینکه نیازی واقعی وجود داشته باشد.

۴. تغییرات بلندمدت: تحمل و وابستگی

با مصرف مکرر؛ گیرنده های اپیوئیدی کاهش حساسیت پیدا می کنند، بدن تولید اندورفین طبیعی را متوقف می کند، نورون ها برای رسیدن به تعادل، تغییرات جبرانی ایجاد می کنند (مثل کاهش دوپامین پایه).

در نتیجه: برای همان حس، باید دوز بالاتری مصرف شود (Tolerance)، بدون ماده، سیستم پاداش خاموش می شود (بی لذتی، افسردگی، خستگی)، مغز می گوید: «برای زنده ماندن، باید مصرف کنم.»

۵. حالت ترک (Withdrawal) هنگام قطع مصرف، گیرنده های اپیوئیدی که به حضور ماده عادت کرده اند، ناگهان تحریک نمی شوند.

در نتیجه؛ آزادسازی دوپامین و سروتونین افت می کند، سیستم نورونی بیش فعال می شود (Overexcitation)، علائم جسمی و روانی ظاهر می شوند: درد، اضطراب، بی خوابی، تهوع، افسردگی.

از دید مغز، ترک مثل "سقوط آزاد از حالت تعادل مصنوعی" است.

۶. تغییرات حافظه و شرطی سازی عصبی در نواحی مغزی مثل آمیگدال (Amygdala) و هیپوکامپ، خاطره های لذت مصرف ذخیره می شوند. هر بار مصرف، مسیر عصبی خاصی تقویت می شود مثل یادگیری رانندگی.

پس از ترک، دیدن مکان، بوی، یا آدم هایی که مربوط به مصرف بودند، باعث فعال شدن همان مسیر عصبی و ولع شدید می شود.

این همان شرطی سازی قدرتمند است که باعث عود (Relapse) می شود.

۷. تخریب ساختاری مغز در مصرف طولانی مدت تحقیقات تصویربرداری (fMRI و PET) نشان داده اند: کاهش حجم در قشر پیش پیشانی (Prefrontal cortex) مرکز تصمیم گیری و کنترل تکانه ها، تغییر عملکرد در سیستم لیمبیک مرکز احساسات و انگیزه، کاهش فعالیت در قشر کمربندی قدامی (ACC) محل تشخیص خطا و ارزیابی خطر.

به عبارتی، مغز به تدریج از حالت تعادل و عقلانی به حالت غریزی و هیجانی تغییر شکل می دهد.

فرآیند اثر کوتاه مدت اثر بلندمدت

فعال سازی گیرنده های اپیوئیدی لذت و آرامش فوری کاهش تولید اندورفین طبیعی

افزایش دوپامین سرخوشی شدید افت دوپامین پایه، بی لذتی طبیعی

مهار GABA آزادسازی بیش ازحد دوپامین تحریک پذیری بالای سیستم عصبی هنگام ترک

شرطی سازی حافظه وابستگی به محیط مصرف ولع مزمن پس از ترک

تخریب ساختاری مغز احساس کنترل کمتر تصمیم گیری ضعیف، عود آسان تر

گیرنده های اپیوئیدی، مسیرهای دوپامین و ساختارهای شناختی با درمان درست (دارویی + روان درمانی + زمان و تغذیه مناسب) به تدریج بازسازی و احیا می شوند. اما معمولا این فرآیند چند ماه تا چند سال طول می کشد.

چطور با کسی که افکار خودکشی دارد صحبت کنیم (جملات مفید و جملات مضر)؟

وقتی با فردی روبه‌رو هستید که احتمال دارد افکار خودکشی داشته باشد، نحوه صحبت بسیار مهم است. هدف اصلی این است که فرد احساس کند دیده و شنیده می‌شود و تنها نیست.

جملات و رویکردهای مفید این نوع جملات معمولاً کمک می‌کنند فرد بیشتر صحبت کند و احساس امنیت کند.

«می‌خواهم بفهمم چه چیزی داری تجربه می‌کنی. اگر دوست داری می‌توانی برایم بگویی.»، «به نظر می‌رسد خیلی تحت فشار هستی. من اینجا هستم که گوش بدهم.»، «تنها نیستی. من کنار تو هستم.»، «احساساتت برایم مهم است.»، «اگر بخواهی می‌توانیم با هم دنبال کمک حرفه‌ای بگردیم.»، «آیا فکر آسیب زدن به خودت به ذهنت آمده؟»

چند نکته مهم هنگام صحبت؛ آرام و بدون قضاوت گوش دهید، حرف فرد را قطع نکنید، احساسات او را کوچک نشمارید، نشان دهید که حضور شما واقعی است.

جملاتی که بهتر است گفته نشوند بعضی جملات اگر با نیت خوب گفته شوند می‌توانند باعث شوند فرد بیشتر احساس تنهایی یا درک‌نشدن کند. «همه چنین مشکلاتی دارند.»، «قوی باش، این چیزها ارزش ناراحت شدن ندارد.»، «به خودکشی فکر نکن، گناه دارد.»، «به خانواده‌ات فکر کن.»، «تو باید شکرگزار باشی.»، «این فقط در ذهن توست.»

این جملات ممکن است احساسات فرد را بی‌اهمیت جلوه دهند یا باعث احساس گناه و شرم شوند. چند اصل ساده در گفتگو؛ بیشتر گوش بدهید تا صحبت کنید، بحث یا قضاوت نکنید، قول‌های غیرواقعی ندهید (مثل «همه چیز درست می‌شود»)، کمک حرفه‌ای را تشویق کنید.

در اینجا لازم دیدم کمی هم در مورد مثلث کارپمن که گاهی در آن گیر می­کنیم و احساسات بدی را تجربه می­کنیم توضیح دهم.

مثلث کارپمن: یک مدل روانشناختی است که سه نقش اصلی در روابط بین فردی را توصیف می‌کند: قربانی، ناجی، و ستمگر (یا آزارگر). این مدل نشان می‌دهد که افراد ممکن است در این سه نقش به طور متناوب قرار گیرند و این الگو می‌تواند منجر به روابط ناسالم و مخرب شود. مجتبی دشتی

توضیح نقش‌ها:

قربانی: فردی که خود را ناتوان، بی‌دفاع و مسئولیت‌ناپذیر می‌بیند و معتقد است که دیگران یا شرایط بیرونی باعث رنج و بدبختی او شده‌اند.

ناجی: فردی که احساس می‌کند نیاز است به دیگران کمک کند و آنها را از رنج و بدبختی نجات دهد، حتی اگر این کمک درخواستی نباشد و به ضرر خود او تمام شود.

ستمگر "آزارگر": فردی که بر دیگران تسلط دارد و آنها را آزار می‌دهد. این فرد ممکن است به طور مستقیم با قربانی درگیر شود یا از طریق کنترل و دستکاری دیگران، قربانی را تحت فشار قرار دهد.

ویژگی‌های روابط در مثلث کارپمن:

نقش‌ها در این مثلث می‌توانند به طور مداوم تغییر کنند و افراد ممکن است در طول زمان در نقش‌های مختلف قرار گیرند.

این الگو اغلب در روابط ناسالم و مخرب دیده می‌شود و می‌تواند منجر به ایجاد الگوهای رفتاری تکراری و مخرب شود.

بازیگران در این مثلث معمولاً به دنبال کنترل کردن یا کنترل شدن هستند.

افراد در این مثلث اغلب از درگیری با یکدیگر لذت می‌برند و این بازی می‌تواند برای مدتی برای آنها جذاب باشد، اما در نهایت منجر به ناراحتی و آسیب می‌شود.

خروج از مثلث کارپمن:

خروج از مثلث کارپمن مستلزم آگاهی از این الگو و تغییر الگوهای رفتاری است. این امر می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

افزایش آگاهی از نقش‌ها:

افراد باید بتوانند نقش‌هایی را که در مثلث کارپمن بازی می‌کنند تشخیص دهند.

پذیرش مسئولیت:

هر فرد باید مسئولیت رفتارها و احساسات خود را بپذیرد و از انداختن تقصیر به گردن دیگران خودداری کند.

افزایش استقلال:

افراد باید به تدریج استقلال خود را افزایش دهند و از وابستگی به دیگران برای برآورده کردن نیازهای خود دست بردارند.

تعیین مرزهای سالم:

افراد باید مرزهای سالم در روابط خود ایجاد کنند و از مداخله بیش از حد در زندگی دیگران یا اجازه دادن به دیگران برای مداخله در زندگی خود خودداری کنند.

مثلث تد [1](TED)، "پویایی توانمندسازی" ، یک مدل تحلیلی است که به عنوان جایگزینی برای مثلث کارپمن (مثلث درام) ارائه شده است. در این مدل، نقش‌های ناسالم مانند قربانی، ناجی و ستمگر با نقش‌های سالم و سازنده جایگزین می‌شوند. هدف از مثلث تد، کمک به افراد برای خروج از الگوهای رفتاری منفی و حرکت به سوی آگاهی و مسئولیت‌پذیری است. مجتبی دشتی

نقش‌های مثلث تد:

خلاق (Creator): این نقش به جای تمرکز بر مشکلات و احساس قربانی بودن، بر حل مسئله و ایجاد راه حل متمرکز است. فرد خلاق، مسئولیت‌پذیر است و با دیدی مثبت به مسائل نگاه می‌کند.

مربی (Coach): این نقش به جای ناجی‌گری و تلاش برای حل مشکلات دیگران، به آنها کمک می‌کند تا خودشان راه حل پیدا کنند. مربی، با ارائه حمایت و راهنمایی، افراد را در مسیر توانمندسازی هدایت می‌کند.

چالشگر (Challenger): این نقش به جای ستمگری و کنترل، به چالش کشیدن افراد برای رشد و پیشرفت آنها می‌پردازد. چالشگر، با ارائه بازخورد سازنده، افراد را به چالش می‌کشد تا از محدودیت‌های خود فراتر روند.

تفاوت‌های مثلث تد و مثلث کارپمن:

در مثلث کارپمن، افراد درگیر نقش‌های ناسالم و تکراری می‌شوند که منجر به روابط سمی و مخرب می‌شود. در حالی که در مثلث تد، افراد با انتخاب نقش‌های سالم و سازنده، روابط سالم‌تری را تجربه می‌کنند.

مثلث کارپمن بر اساس احساسات و واکنش‌های آنی شکل می‌گیرد، در حالی که مثلث تد بر اساس آگاهی و تصمیم‌گیری‌های آگاهانه عمل می‌کند.

مثلث تد به افراد کمک می‌کند تا از نقش‌های قربانی، ناجی و ستمگر خارج شوند و به جای آن، نقش‌های خلاق، مربی و چالشگر را انتخاب کنند.

هدف نهایی مثلث تد، توانمندسازی افراد و ایجاد روابط سالم و پایدار است.مجتبی دشتی

شاید پیشگفتار این کتاب از خود مطالب کتاب حائز اهمیت­تر باشد و اینکه حوصله کردید و تا این قسمت با من همراه بودید سپاسگزارم. تمام موضوعاتی را که در صفحات قبل خدمت شما عزیزان عنوان کردم شاید دغدغه‌های ذهنی تمام سال‌هایی بوده است که در حوزه آسیب شناسی اجتماعی و روانشناسی شخصیت تحقیق کرده­ام در طی این سالها خیلی مایل بوده­ام که بدانم که با چه دانش و اطلاعاتی می­شود درون خود را آرام کرد تمام این راه‌ها و علومی را که در بالا بصورت مختصر در رابطه با آنها معروض داشتم، مناسب و برگزیده‌ است برای نیل به یک آرامش درونی، اما برای من کافی نبود، شاید خوانندگان محترم این کتابچه فکر کنند مطالبی را که در بالا آوردم تجربه سال‌هایی هست که به نوعی آموختم و شاید خواستم با این موضوع قدرت خودم و مباحثی رو که آموختم را رخ­نمایی کنم اما چیزی که برای من خیلی مهم بود در تمام این علوم، و مهارت آموزی­ها، آرامش درونی نهفته در آنهاست که حتماً نیاز هست تک­تک این‌ موارد کانون نظر افراد باشد اما با توجه به تمام موضوعاتی که بیان شد؛ از آموزش مهارت‌های زندگی، فرزندپروری اسکیماتراپی، رایحه­درمانی، پرداختن به مثلث کارپمن و تد، نظریه‌های رشد جنسی فروید، نظریه دهکده جهانی و رسانه مک­لوهان همه و همه گواه این مسئله است که امروزه شاید نیاز باشد همه انسان‌ها در کنار موضوعات مطروحه به ضروت شناخت مکانیزم­های دفاعی در زندگی پی برند، مکانیسم‌های دفاعی یا ساز و کار دفاعی در روانشناسی، مجموعه­ای از واکنش­های روانی هستند، که افراد برای حفظ آرامش و رهایی از درد، رنج و ناراحتی، به شکل ناخودآگاه استفاده می­کنند. مکانیزم­های دفاعی، راهی برای برقراری تعادل بین خواسته­های بخش­های مختلف روان انسان­ها هستند. در کتاب انکار که نوشته خانم ملودی بیتی هست و بنده هم نقدی بر آن گذاشته بودم و در کتاب قبلی خودم هم اشاره کردم در این سال­ها با کمبود منابع و رفرنس­های معتبری در خصوص مکانیزم­های دفاعی روبه­رو بودیم و شاید همه افراد به یک مکانیزم دفاعی و آن هم انکار که در جامعه بیش از حد به آن پرداخته شده توجه می‌کنند در صورتی که مکانیزم‌های دفاعی زیادی وجود دارد که می‌تواند موجب همان موانع برای رسیدن به آرامش درونی انسان­ها را ایجاد نماید این کتابچه شاید بابی برای انتقاد همکاران و مخاطبین باشد که قطعاً نقدهای سازنده­ی­شان موجب توسعه موضوع مطروحه خواهد شد یا موجب تشویق و ترغیب­سازی آنها برای قلم زدن در این حوزه ضروری گردد و در آخر از استاد گرامی، جناب آقای دکتر حسین چناری ریاست محترم دانشکده بین المللی ابن سینای گرجستان، برای ارائه مشاوره‌های علمی و راهنمایی‌های ارزشمند در مسیر نوشتن این اثر سپاسگزارم. همچنین از دانشگاه بین المللی ابن سینای گرجستان که در مراحل چاپ و نشر، پشتیبانی شایسته‌ای ارائه دادند، تشکرمی‌کنم. این کتاب همچنین مدیون دانش و تجربه‌های اساتید دانشگاه محترم ابن سینا است که نقش کلیدی در توسعه مطالب داشتند.

مجتبی دشتی

آسیب‌شناس اجتماعی، درمانگر اعتیاد، پژوهشگر، نویسنده و مدرس
مجتبی دشتی، متولد یازدهم آبان ۱۳۵۰ در محله دولاب تهران، چهارمین فرزند خانواده است. وی سال‌هاست به‌صورت تخصصی در حوزه آسیب‌شناسی اجتماعی، پیشگیری و درمان اعتیاد، روان‌شناسی، آموزش و توانمندسازی افراد و خانواده‌ها فعالیت می‌کند.
تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته روابط عمومی آغاز کرد و سپس در مقطع کارشناسی در رشته آسیب‌شناسی اجتماعی (گرایش پیشگیری از اعتیاد) ادامه تحصیل داد. پس از آن موفق به اخذ کارشناسی ارشد روان‌شناسی شخصیت شد و همچنین دکتری حرفه‌ای سطح هشت در آسیب‌شناسی اجتماعی را از کالج بین‌المللی ابن‌سینا دریافت کرد.
وی دارای شماره عضویت ۸۸۹۶۵ سازمان نظام روان‌شناسی و مشاوره ایران است.
مجتبی دشتی تاکنون ۶۴ عنوان کتاب در حوزه‌های آسیب‌های اجتماعی، اعتیاد، روان‌شناسی، مهارت‌های زندگی و آموزش تألیف کرده است که از طریق جست‌وجو در گوگل و پایگاه‌های کتاب قابل دسترسی هستند.
ایشان مدیرعامل مؤسسه تسهیلگران مسیر توانمندی با شماره ثبت ۵۷۰۱۸ است. این مؤسسه در زمینه آموزش مددیاری، پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، ارتقای سلامت روان و توانمندسازی سرمایه‌های انسانی فعالیت می‌کند.
از سال ۲۰۱۵ تاکنون، مجتبی دشتی به‌عنوان مجری و تهیه‌کننده در شبکه ماهواره‌ای بنیاد آینه حضور مستمر داشته و دو برنامه «آینه با متخصصین» و «کتابخانه آینه» را به‌طور منظم روی آنتن می‌برد. این برنامه‌ها با هدف ارتقای آگاهی عمومی، معرفی منابع علمی و پرداختن به موضوعات تخصصی در حوزه روان‌شناسی، اعتیاد، آسیب‌های اجتماعی و توسعه فردی تولید می‌شوند.

مجتبی دشتی عضو انجمن های معتبر می باشد

عضو انجمن روانشناسی ایران با شماره عضویت 35834

عضو انجمن مشاوره ایران شماره عضویت 4311

عضو کانون نویسندگان ایران شماره عضویت 94103840

عضو جمعیت علمی پیشگیری از خودکشی ایران شماره عضویت 140209182

عضو انجمن روانشناسان امریکا c2304707350

مدرس توسعه دهندگان آموزش و کارآفرینی ایرانیان شماره عضویت 404896

کتابهای مجتبی دشتی

مکانیزم دفاعی – جوانان و نوجوانان بیشتر در معرض آسیب هستند – سخن عشق – تا به کی در پیله بیهودگی در خود تنیدن – هموابستگی دیگر بس نیست؟ - تاثیر والدین در بزه کاری اطفال – آسیبهای اجتماعی – ماتریکس – سنگ بنای بهبودی – شبکه لغزش – کارگاه بهبودی – وابستگی شیمیایی چیست؟ - غلبه بر افکار منفی – غرور – رهایی از رنجش – تعارض شخصیت در طول بهبودی – سرگذشت زنان و مردانی که از پیله بهبودی رها شده اند – راهکار رهایی – درسنامه مهارت زندگی – درسنامه تاب آوری – فصل اول آگاهی – فصل دوم آگاهی – خشم، احساس گناه، شرم – چند نکته ناب – شش مرحله ساده برای ترک سیگار – آنچه در این برنامه آموختم – افسردگی، اضطراب، نگرانی و اندوه – درسهایی از راهنمایانم – کمالگرایی،عزت نفس، نگرش – الانان کارگاه قدمهای دوازده گانه، قدم چهارم الانان – دوازده مفهوم – اعتیاد و انواع موادمخدر – هموابستگی و قدرت کناره گیری – اندوه خوب - استرس و بهبودی – انکار – دخترم اگر کودکت ...

یاداشتهای مجتبی دشتی را می توانید در وبلاگهای زیر مشاهده کنید

https://mojtabadashti.blogfa.com

https://addiction7.blogfa.com

https://dashti620.blogfa.com

https://mojtabadashti.blogfa.com

یا در پایگاه سیویلیکا مرجع مقالات علمی، کنفرانس و ژورنال به آدرس زیر

https://civilica.com/profile/notes

حوزه‌های اصلی فعالیت وی شامل آسیب‌شناسی اجتماعی، پیشگیری و درمان اعتیاد، آموزش مددیاری، مشاوره، پژوهش، نویسندگی، تولید محتوای علمی و اجرای برنامه‌های آموزشی و فرهنگی است. وی همواره تلاش کرده است با تلفیق دانش دانشگاهی، تجربه میدانی و فعالیت‌های رسانه‌ای، در مسیر ارتقای سلامت اجتماعی و توانمندسازی جامعه نقش مؤثری ایفا کند.